Yêu 3: Ngày chia xa

Phần trước ta đã biết qua về 3 loại “yêu” khác nhau và những lý giải cho chúng.  Phần này, chúng ta sẽ tìm hiểu về những vấn đề có thể xảy ra trong tình yêu – ở đây tôi sẽ chỉ nhắc đến tình yêu giữa 2 người khác giới và không có người thứ 3 mà thôi.

Đi kèm với nó, trong bài viết này, tôi muốn nhắc đến một góc cạnh của tình yêu mà cũng không ít người tốn giấy mực và nước mắt:chia tay.

1. Điểm nguy hiểm:

Kỳ trước, chúng ta đã biết rằng 3 loại “yêu” khác nhau cũng là 3 giai đoạn khác nhau của quá trình yêu đương. Đầu tiên chúng ta ham muốn (Lust) một ai đó, sau đó là hấp dẫn (Attraction) và cuối cùng là gắn kết (Attachment).

Attraction là giai đoạn đặc trưng nhất của tình yêu vì những biểu hiện của nó (đã được nói ở phần trước): quên ăn quên ngủ, nhớ nhung, thèm được ôm hôn, v.v Ở mối quan hệ tình cảm 2 chiều (cả 2 người yêu nhau) thì đây là giai đoạn 2 người quấn lấy nhau và không rời. Tuy nhiên, nó cũng là điểm nguy hiểm đầu tiên trong các mối quan hệ.

Theo nhà tâm lý học Jonathan Haidt – tác giả cuốn :”The Happiness Hypothesis” (tạm dịch là Giả thiết hạnh phúc), đỉnh điểm của “passionate love” – Attraction khiến cho mọi người trở nên quá hào hứng và đâm đầu vào không suy nghĩ. Những cặp đôi mới yêu nhau được một vài tuần hay vài tháng sẽ có xu hướng lên cao quá độ, quên ăn, quên ngủ, đầu óc chỉ nghĩ về người kia. Khi ấy, họ thề non hẹn biển, và thậm chí là về ở chung với nhau hay cưới xin. Đây cũng là giai đoạn mà những câu chuyện bất tận về xăm tên người yêu lên ngực ra đời. Yêu nhau đến độ mấy sông cũng lội mấy đèo cũng qua thì hình xăm bé tí ăn thua gì??

The Happiness Hypothesis – Những ai quan tâm đến chủ đề Hạnh Phúc rất nên tìm đọc (hình như ko có bản tiếng Việt :v)

Điểm nguy hiểm tiếp theo được nhắc đến là giai đoạn chuyển giao giữa Attraction (hấp dẫn)Attachment (gắn kết). Nếu các bạn còn nhớ ở kỳ trước, gắn kết là giai đoạn cuối cùng trong diễn biến phát triển của tình yêu. Những cặp đôi đã đạt đến giai đoạn này trải qua rất nhiều cung bậc cảm xúc và rất hiểu nhau. Tuy nhiên, trong quá trình chuyển giao, khi cảm xúc của giai đoạn thăng hoa giảm dần và thay vào đó là tình cảm bạn bè, thì rất nhiều người cho rằng đã hết tình cảm. “Anh đã không còn yêu em như xưa”, “Cô ấy không còn mặn nồng với tôi như trước” … Về bản chất, việc chuyển giao giai đoạn này là điều cần thiết. Nếu như một cặp đôi ở mãi trong tình yêu “cháy bỏng quên đường về”, thì sống thế nào được? Tiến hóa cho ta cảm giác cuồng say về người khác với mục đích sinh sản bảo vệ nòi giống. Sau giai đoạn “sinh sản”, ta cần bình tĩnh lại để “bảo vệ nòi giống”.

Cho dù là điểm nguy hiểm nào đi nữa, thì những đôi yêu nhau nào có thể tìm được giải pháp vẫn có thể ở bên nhau. Tuy nhiên, nếu không có tiếng nói chung, điều tất yếu sẽ xảy ra: chia tay.

2. Chia tay:

Mỗi khi nhắc đến những bài hát về chia tay, chúng ta nghĩ ngay tới những giai điệu sầu não ko lối thoát. Trên thực tế thì chia tay có làm con người ta buồn đến vậy? Câu trả lời là có và thậm chí còn hơn thế nữa.

(Tất cả những kiến thức ở dưới chỉ áp dụng cho những người chia tay nhưng vẫn còn tình cảm với nhau. Không áp dụng với những ai chia tay 4 tháng xong kỷ niệm với người yêu mới 4 tháng rưỡi đâu nhé)

Các nhà tâm thần học thường chia quá trình “hậu chia tay” làm 2 giai đoạn khác nhau: giai đoạn “phản đối” và giai đoạn:”tuyệt vọng”.

A. Phản đối:

Trong giai đoạn này, những người chia tay thường nỗ lực để chiếm lại tình cảm của người yêu cũ. Họ sẽ bỏ thời gian ngồi phân tích những gì đã xảy ra xem “sai lầm” ở đâu; rồi đưa ra kế hoạch “thắp lại ngọn lửa tình ái”. Chắc hẳn các bạn cũng đã từng mắt thấy tai nghe những câu chuyện như vậy: sau cuộc chia tay là hàng chục cuộc gọi nhỡ, hàng trăm tin nhắn- message Facebook; hay một số hình thức bị động gián tiếp hơn thì cũng vô cùng đa dạng: từ những dòng status “đẫm nước mắt”, những cái “note” dài lê thê như tờ sớ cho đến lẽo đẽo đi theo và “tặng quà giấu mặt”. Nhìn chung là họ sẽ làm đủ mọi cách để kéo lại người yêu cũ về phía mình.

Theo quan điểm cá nhân thì mình nghĩ rằng mức độ nghiêm trọng của hành vi sẽ phụ thuộc vào 2 yếu tố: tuổi tác (độ trưởng thành) và mức độ cảm xúc của cá nhân (người sống tình cảm, bốc đồng, v.v). Tuổi trẻ thì làm thường không nghĩ đến hậu quả; những người sống cảm xúc thường bị kéo theo cảm xúc tại một thời điểm nhất định mà không đặt được các vấn đề khác lên bàn cân.

Một vài nhà tâm lý học cho rằng, những hành vi mang tính chất “phản đối” này là cách mà các loài động vật có vú phản ứng lại với việc các mối quan hệ xã hội bị phá vỡ. Giả thiết được đưa ra là những phản ứng này dẫn đến việc tăng hoạt động của dopamine và norepinephrine – làm tăng sự cảnh giác và kích thích con vật bị bỏ rơi kêu cứu và tìm lại người bỏ rơi nó – thường trong thế giới động vật là mẹ hoặc bầy đàn.

Trong một thế giới mà mối quan hệ thực trong số các mối quan hệ ảo đã ít, lại còn mất – thì ảnh hưởng của nó lên chúng ta lớn thế nào?

Những cảm xúc khác thường thấy ở giai đoạn này là khó chịu và thậm chí là tức giận. Chịu trách nhiệm cho vấn đề này là 3 yếu tố khác nhau của não: stress, cơ chế của sự tức giậnhệ thống thưởng phạt. Stress đến từ việc chia tay làm tăng sản sinh dopamine và norepinephrine, giảm serotonin – giống y hệt như cơ chế của Attraction (hấp dẫn). Điều này dẫn đến việc sau khi chia tay, cảm xúc càng dâng cao- “càng yêu nhiều hơn”. Có lẽ một phần lý do của câu “chỉ biết giá trị của ai đó sau khi chia tay” đến từ hiện tượng này?

Làm cho vấn đề trầm trọng hơn là cơ chế phản ứng lại với việc “thưởng chậm”. Về cơ bản, cơ chế này chỉ là khi mà não bộ nhận biết được rằng mình sắp được thưởng với thứ mà nó muốn, thì nó sẽ kéo dài thời gian hoạt động của những nơ ron liên quan. Vd như việc bạn sung sướng chờ đợi đến 7h tối để được đi ăn món yêu thích; nhưng do hỏng xe, phải ngồi sửa và delay việc ăn uống lại- các nơ ron thần kinh sẽ tiếp tục kéo dài sự “sung sướng” của các bạn ra tiếp mà ko hề suy giảm. Trong trường hợp yêu đương này, ở giai đoạn “phản đối”, những người bị chia tay luôn cho rằng mình sẽ “chiếm lại” được người tình; vì thế, cảm xúc khó chịu do stress tạo ra sẽ bị kéo dài hơn bình thường rất nhiều (do các chất dẫn truyền thần kinh và các nơ ron tiếp nhận của hấp dẫn và stress giống nhau- đã nói ở trên) – khiến cho chúng ta mất nhiều thời gian hơn để vượt qua tình cũ.

Chưa kể, những thành kiến về mặt tâm lý cũng không hề đứng về phía chúng ta. Một trong những thành kiến (Bias) gây khó khăn nhất trong vấn đề chia tay người yêu có tên là Rosy retrospection (tạm dịch: quá khứ màu hồng). Đây là xu hướng nghĩ về những ký ức trong quá khứ một cách tích cực hơn là nó thực sự diễn ra. Ví dụ: Trong lúc yêu, 2 bạn đi chơi với nhau 5 lần thì 4 lần cãi nhau. Sau khi chia tay và nhớ lại, bạn sẽ chỉ nhớ đến những cảm xúc vui vẻ bên nhau, chứ không thực sự nhớ được cảm xúc giận dữ của mình khi ấy. Những khi ngồi nghĩ lại chuyện tình vừa qua, chắc chắn bạn sẽ vướng phải vấn đề này, và sẽ càng buồn và nuối tiếc. Điều bạn cần lúc này là đứa bạn thân (hoặc chính bạn) chỉ lại được ra những lúc đó bạn thực sự thấy thế nào, hoặc nghĩ về những kỷ niệm không tốt của 2 đứa- với mục đích lấy lại cân bằng trong suy nghĩ.

Các bạn có chắc rằng mình đang không nhớ về quá khứ với lăng kính hồng?

Ở mức độ trầm trọng hơn nữa là tức giận. Một trong những phần não nguyên thủy nhất của con người chịu trách nhiệm về sự giận dữ kết nối với trung tâm của thùy trước vỏ não (prefrontal cortex) – phần não liên quan đến thưởng phạt. Nghiên cứu trên động vật cho thấy, 2 mạch này của não có liên quan mật thiết đến nhau: kích thích mạch thưởng phạt của một chú mèo và nó sẽ cảm thấy sung sướng vô cùng; nhưng khi dừng lại thì nó sẽ cắn (Panksepp, 1998). Một điều khá thú vị là sự tức giận và tình yêu có thể tồn tại cùng một lúc (Ellis & Malamuth, 2000). Khá nhiều người nhầm tưởng yêu ghét là trái ngược nhau; nhưng trên thực tế, ngược lại với yêu là sự thờ ơ, lạnh nhạt.

B. Tuyệt vọng:

Sau một thời gian hậu chia tay với sự khó chịu hay những cơn giận dữ, thì sẽ là sự bất lực, đầu hàng và thậm chí là tuyệt vọng. Năm 1991, các nhà xã hội học đánh giá 114 người vừa bị “đá” trong vòng 8 tuần trước đó. Kết quả là: hơn 40% có biểu hiện trầm cảm lâm sàng – trong số đó, 12% có biểu hiện ở mức độ từ trung bình tới nghiêm trọng (Mearns, 1991). Những cơn trầm cảm này có thể nặng tới mức dẫn đến tự sát (có chủ ý) hoặc đau tim/đột quỵ (không chủ ý).

Tiếp tục quá trình “thưởng chậm” đã được nói ở trên, khi những người bị chia tay nhận ra rằng người kia sẽ không quay trở lại, thì những tế bào sản sinh dopamine giảm hoạt động. Điều này khiến cho mức dopamine sản sinh trung bình giảm đáng kể; gây ra lười biếng, chán nản và cuối cùng là trầm cảm. Có rất nhiều những giả thiết được đưa ra về nguyên nhân cũng như nguồn gốc của tình trạng này về mặt tiến hóa. Tuy nhiên, chúng vượt quá phạm vi bài viết này nên mình sẽ bỏ qua.

3. Kết luận:

Chỉ cần để ý một chút, bạn sẽ thấy những câu chuyện chia tay ở quanh ta không hề hiếm. Những kiểu cảm xúc với nó thì vô vàn, từ im lặng lủi thủi một mình, cho đến khóc lóc suốt đêm ngày; khủng khiếp hơn thì là những câu chuyện lên mạng hay báo chí: tự tử/lôi người yêu tự tử và thậm chí là giết người. Như chúng ta đã thấy, tất cả những điều đó đều là có thể xảy ra; và nếu một lúc nào đó bạn nghe được những câu nói như :”Đánh bạn gái vì yêu” hoặc “Giết người vì quá yêu” cũng đừng quá bất ngờ.

Nhưng như thế không có nghĩa là tôi cổ súy cho các bạn làm những hành vi đó. Hiểu không có nghĩa là đồng cảm. Chúng ta hiểu những điểm nguy hiểm trong tình yêu để có cái nhìn khách quan hơn về mối quan hệ đang có. Hãy đánh giá một cách khách quan hơn về tình cảm các bạn đang dành cho nhau: liệu có đúng là mối quan hệ đã hết hay nó chỉ đang tiến hóa, chuyển sang dạng mới?

Và khi mối quan hệ đã hết, và khi không còn có thể mang lại cái gì tốt cho nhau, hãy dứt áo ra đi. Nhưng khi đi, phải hiểu những cảm giác bạn chắc chắn sẽ phải trải qua. Những cung bậc cảm xúc khác nhau, sự pha trộn của các chất trong đầu bạn sẽ khiến bạn muốn quay trở lại, muốn níu kéo hơn bao giờ hết; sẽ khiến bạn vật vã, và phần nhiều sẽ khiến bạn đưa ra quyết định sai lầm. Hãy tìm cách kiềm chế bản thân và cảm xúc – bằng cách này hay cách khác. Hãy nhớ rằng chỉ khi chìm vào bóng tối của cánh cửa vừa đóng, ta mới nhìn thấy được tia sáng của cánh cửa đang mở.

Mong muốn lớn nhất của tôi là những ai đọc được bài này, sẽ có cái nhìn khách quan hơn về những câu chuyện xung quanh mình, và tự rút kinh nghiệm cho bản thân để sống tốt hơn, không phạm sai lầm

Yêu 4

  ———————

References:

https://www.heysigmund.com/your-body-during-a-breakup/

https://www.scientificamerican.com/article/how-does-the-brain-react-to-a-romantic-breakup/

https://lifehacker.com/the-science-behind-why-breakups-suck-and-what-you-can-1460495310

http://time.com/4756642/how-to-recover-from-heartbreak/

www.helenfisher.com/downloads/articles/17brokeheart.pdf

   ———————

2 Replies to “Yêu 3: Ngày chia xa”

  1. Cảm ơn bạn vì các bài viết tập hợp rất công phu và hữu ích.

  2. Em đã sống tốt hơn trước khi đọc bài này. Giờ đọc xong nghiệm lại, cảm giác rất là thú

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.