Yêu 2: Các loại tình yêu khác nhau và giai đoạn

Kỳ trước, chúng ta đã đi về nguồn gốc tiến hóa của tình yêu và cách lựa chọn bạn tình. Bài viết này sẽ nói về những loại tình yêu khác nhau trong tình cảm đôi lứa.

1. Hội Tam Hoàng:

Nếu nói đến khoa học của tình yêu, không thể không nhắc tới Helen Fisher. Helen Fisher là một nhà sinh -nhân chủng học (biological anthropologist) và là người đi đầu trong việc nghiên cứu về tình yêu. Năm 1998, bà có xuất bản một nghiên cứu có tên “Lust, attraction and attachment in mammalian production” (link).

Trong đó, nhóm nghiên cứu do Helen Fisher dẫn đầu phân loại tình yêu ra làm 3 loại khác nhau: Lust (ham muốn), Attraction (hấp dẫn) và Attachment (gắn bó). Mỗi loại có những hooc môn đặc thù dẫn đến những biểu hiện/hành vi khác nhau.

3 loại tình yêu cùng với hooc môn đặc thù (Source: http://sitn.hms.harvard.edu/flash/2017/love-actually-science-behind-lust-attraction-companionship/)

A. Lust (ham muốn):

Lust là nhu cầu thỏa mãn về mặt tình dục. Nó là sản phẩm của quá trình tiến hóa và duy trì nòi giống đã được nhắc đến ở Yêu 1. Hai hooc môn đóng vai trò chính trong Ham muốn là TestosteroneEstrogen. Mặc dù được coi là hooc môn nam, nhưng Testosterone làm tăng ham muốn tình dục ở cả nam và nữ.

Một trong những sự khác nhau lớn nhất giữa Lust và 2 loại tình yêu còn lại là mục đích. Lust được tiến hóa từ lựa chọn tình dục (sexual selection); và 2 loại tình yêu còn lại tiến hóa từ nhu cầu nuôi con – những yếu tố này đã được nhắc đến từ phần trước.

Chính vì sự khác biệt này, lust và love/attraction có thể hướng tới 2 người khác nhau. Thường thì chúng ta sẽ có sự ham muốn với người yêu của chúng ta, nhưng cũng có thể không. Hoặc bạn có thể yêu người yêu của mình và vẫn có dục vọng với một ai đó khác. Đó là điều hoàn toàn bình thường.

B. Attraction (hấp dẫn):

Attraction (hấp dẫn) là loại đầu tiên được nghĩ đến khi nói về “yêu”.  Đặc trưng cho Attraction (hấp dẫn) là 2 chất dẫn truyền thần kinh Dopamine và Norepinephrine.

Dopamine: sản xuất tại vùng dưới đồi (Hypothalamus). Dopamine là cách cơ thể “thưởng” cho những hành vi ‘tốt” – ví dụ như ăn đồ ngọt (được nói qua ở đây) và quan hệ tình dục.

Norepinephrine (noradrenalin): đóng vai trò chính trong phản ứng “đánh – hay – chạy” (fight-or-flight response). Ở não, norepinephrine làm tăng hưng phấn, tăng khả năng ghi nhớ và sự tập trung; đồng thời tăng sự bồn chồn và lo lắng. Với cơ thể, norepinephrine làm tăng nhịp tim, huyết áp; giải phòng năng lượng từ các tế bào dự trữ vào máu và tăng lượng máu lưu thông tới các cơ.

Khi bạn bị hấp dẫn bởi một người khác, Dopamine và Norepinephrine tăng mạnh; đồng thời giảm hooc môn Seretonin (hooc môn liên quan tới sự thèm ăn và cảm xúc) Điều này khiến bạn có những biểu hiện như: hưng phấn, luôn đầy năng lượng đồng thời giảm sự thèm ăn cũng như dễ mất ngủ. Chả thế mà người ta có câu : “quên ăn quên ngủ vì yêu”.

Dopamine cũng là “đối tượng” chính của các chất gây nghiện. Kết quả là khi bị hấp dẫn bởi ai đó, bạn như nghiện họ vậy. Những biểu hiện của “nghiện” cũng khá rõ: nhớ nhung, thèm được ôm, hôn, v.v Kèm với việc “quên ăn quên ngủ”, bạn không khác gì con nghiện thực sự.

C. Attachment (gắn kết):

Attachment (gắn kết) là một trong những yếu tố đóng vai trò khá quan trọng đến sự bền vững của các mối quan hệ; trong đó bao gồm cả tình bạn, tình mẫu tử, v.v Hai hooc môn ảnh hưởng trực tiếp đến Attachment bao gồm Oxytocin và Vasopressin.

Vasopressin: Trong cơ thể thì nhiệm vụ chính của Vasopressin là giữ nước và co thắt mạch máu. Một dạng Vasopressin chứa Arginine có tên Arginine Vasopressin (AVP) được sản sinh trực tiếp trong não và có vai trò rất quan trọng trong những hành vi xã hội, thúc đẩy tình dục, liên kết đôi (pair bonding) và phản ứng chống lại stress của người mẹ khi sinh con.

Oxytocin: vừa là hooc môn vừa hoạt động như một chất dẫn truyền thần kinh (neurotransmitter). Oxytocin được sản sinh trong quá trình Bonding (liên kết) với một người khác – có thể là người yêu, bố mẹ, con cái, v.v Oxytocin đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình sinh nở của phụ nữ (khiến tử cung co thắt trong quá trình sinh nở, co tử cung sau sinh và tiết sữa trong quá trình nuôi con)

Oxytocin còn được gọi là “hooc môn của tình yêu” (love hormone). Khi yêu, Oxytocin có tác dụng làm tăng sự đồng cảm và sự gắn bó; đồng thời nó cũng làm giảm stress và lo lắng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng: trong 6 tháng đầu tiên khi yêu, Oxytocin trong cơ thể luôn ở mức cao.  Đây là điều khiến cho những người mới yêu luôn cảm thấy lâng lâng và “cuộc tình đẹp như mơ mà chuyện tình thì hay như bài thơ”.

2. Con đường tình yêu:

Thông thường, khi yêu một ai đó bạn sẽ trải qua đủ cả 3 loại tình yêu trên. Nói một cách văn thơ hơn là “trải qua đủ cung bậc cảm xúc”.

3 giai đoạn của tình yêu

Thường thì giai đoạn 1 bắt đầu với Lust (ham muốn). Bạn nhìn thấy một chàng trai cao to đập chai hay một cô bé nhỏ nhắn xinh xắn. Ấn tượng bởi ngoại hình là lựa chọn tính dục (sexual selection). Những cô gái xinh đẹp hay ngực to mông nở luôn luôn có một lượng fan đông đảo. Không tin các bạn có thể lên một số group như Vietnamese sexy baby thì biết. Suốt ngày các anh em xếp hàng xin link và chấm mút. Tương tự như vậy là hội Chăn chuối của các chị em. Ông nào lùn lùn đen đen xấu xấu thì không nên tốn thời gian vào đây mà nên làm “Phượt thủ”

Sau một thời gian được gặp gỡ và tiếp xúc với đối tượng ở trên, các bạn bắt đầu có biểu hiện ngày nhớ đêm mong. Đó là khi tình cảm chuyển dần sang giai đoạn 2 – Attraction (hấp dẫn). Trong giai đoạn 2 chúng ta có một quá trình con đó là tán tỉnh và nhận lời yêu. Khi đã trải qua quá trình con này, chúng ta rơi vào trạng thái nghiện. Suốt ngày ôm ấp hôn hít nhau. Đây là giai đoạn thăng hoa của tình yêu, là ước mơ của bao con người và mục tiêu ghen tị của hội FA.

* Side note: có nhiều trường hợp, khi yêu chúng ta bỏ qua giai đoạn 1 mà đi thẳng vào 2. Khi đó, Lust (ham muốn) có thể diễn ra đồng thời với Attraction hoặc diễn ra sau một thời gian ngắn.

Sau một thời gian yêu đương, tình cảm chuyển sang dạng Attachment (gắn kết). Đây là giai đoạn khi đã quá hiểu nhau và không còn gì để giấu. Thường thì những đôi trẻ yêu nhau 4 năm + hoặc lấy nhau 3 năm + sẽ có những biểu hiện rõ rệt nhất. Họ biết hết những điểm xấu, điểm tốt, thói quen ,v.v  của nhau: từ phong cách ăn mặc đến giờ ăn thậm chí là giờ đi vệ sinh. Những cặp đôi đã trải qua một quãng đường đầy đủ 3 giai đoạn sẽ có thể gắn bó với nhau lâu hơn để xây dựng gia đình. Đạt đến giai đoạn này, ta có thể gọi họ là “bạn đời”

3. Trái tim nhiều ngăn:

Vì bản chất của 3 loại tình cảm này khác nhau, được điều khiển bởi những hooc môn và chất dẫn truyền khác nhau, nên tại một thời điểm trong cuộc sống, mỗi chúng ta có thể “yêu” đến 3 người.

Bạn có thể gắn bó với một người (attachment), có thể bị hấp dẫn bởi một người khác (attraction) và có một mối quan hệ thuần túy về mặt tình dục (lust) với một người mà bạn không yêu cũng không gắn bó.

Phải lưu ý với các bạn một điều. Xã hội Việt Nam là xã hội “Một vợ một chồng” – Monogamy. Việc chúng ta không chấp nhận yêu 3 người một lúc về mặt đạo đức hay luật pháp là hoàn toàn do xã hội quy định. Về mặt sinh học, thì có cảm xúc khác nhau với 3 người cùng lúc là điều bình thường – một lần nữa: là do 3 loại tình cảm này hoạt động độc lập với các loại hooc môn và chất dẫn truyền riêng, không liên quan đến nhau.

Tương tự như vậy, việc một người phụ nữ hay đàn ông quan hệ tình dục với một người mà họ không có tình cảm không có gì bất thường cả.

Nếu bạn đã đọc đến đây, tôi hy vọng từ sau, bạn sẽ có những suy nghĩ khác trước khi phán xét những câu chuyện tình yêu xung quanh mình. Vì tình yêu thực sự rất phức tạp: về cả sinh học, tâm lý và xã hội.

Yêu 3

———————

Những điều cần nhớ:

– Có 3 loại tình yêu khác nhau: Lust, Attraction và Attachment. Chúng có thể diễn ra theo quá trình hoặc tại cùng một thời điểm với các mục tiêu khác nhau. 3 loại tình yêu này hoạt động hoàn toàn độc lập.

———————

References:

https://www.mindbodygreen.com/0-12048/how-to-tell-if-its-love-or-just-lust.html

http://www.nature.com/nature/journal/v435/n7042/abs/nature03701.html

https://en.wikipedia.org/wiki/Norepinephrine

https://en.wikipedia.org/wiki/Vasopressin

http://www.oregonlive.com/health/index.ssf/2016/02/attraction_lust_love_it_seems.html

http://people.howstuffworks.com/love6.htm

http://people.howstuffworks.com/love4.htm

https://www.livescience.com/42198-what-is-oxytocin.html

http://www.youramazingbrain.org/lovesex/sciencelove.htm

http://www.dana.org/Cerebrum/Default.aspx?id=39351

http://www.scienceofrelationships.com/home/2015/3/4/3-brain-systems-of-love-lust-attraction-and-attachment.html

http://sitn.hms.harvard.edu/flash/2017/love-actually-science-behind-lust-attraction-companionship/

http://www.medicalnewstoday.com/articles/275795.php

2 Replies to “Yêu 2: Các loại tình yêu khác nhau và giai đoạn”

  1. 🙂 3 biến của tình yêu :). Tks DN

  2. […] có thể hiểu bài này một cách rõ nhất, hãy đọc lại các phần 1, 2 và […]

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.