Mỡ và phụ nữ thời hiện đại – Phần 1: Nguyên nhân (Addendum updated 25/7/17)

Addendum (25/7/17) được thêm vào sau phần 2 của bài viết.

Thị trường thực phẩm chức năng giảm cân/giảm mỡ là một thị trường béo bở với các công ty thực phẩm – thu về hàng tỷ đô/năm mà không ít khách hàng là các chị em phụ nữ. Phần nhiều mơ ước mặc vừa một bộ váy áo nào đó, số đông thì muốn mặc bikini 2 mảnh và tất cả đều muốn mình đẹp hơn trong mắt người thương.  Tuy nhiên, điều đó lại không hề dễ dàng với các chị em. Tại sao vậy?

Trong bài viết lần trước mình đã chỉ ra 2 yếu tố đóng góp lớn nhất đến việc tích mỡcơ  là ăn uống và tập luyện không hợp lý và điều độ. Đó sẽ là 2 yếu tố đầu tiên chúng ta xử lý trong bài viết này.

1. Lịch sử:

Đầu tiên muốn hiểu về vấn đề tích mỡ ở phụ nữ, hãy quay ngược thời gian về cách đây bảy mươi nghìn năm (70,000) – thời kỳ con người săn bắn và hái lượm. Thời kỳ này kéo dài khoảng năm mươi tám nghìn năm (58,000) – sau đó là cuộc cách mạng nông nghiệp (cách đây 12,000 năm). Trong thời kỳ 58,000 năm này, cơ thể con người có rất nhiều tiến hóa để thích nghi với cuộc sống săn bắn hái lượm, đặc biệt là phụ nữ.

Một ngày của một người phụ nữ làm công việc hái lượm được các nhà lịch sử học chỉ ra như sau:

  • Ra khỏi trại vào khoảng 8h sáng.
  • Đi tìm kiếm, hái các loại hoa quả + rau củ (tùy theo từng vùng địa lý)
  • Về đến trại vào khoảng 2-3h chiều và bắt đầu nấu ăn.
  • Sau đó là dành thời gian cho con cái, chơi đùa và buôn chuyện (mình đoán là giống như các mẹ lên EVA và webtretho buôn chuyện)

Từ đó ta có thể rút ra vài yếu tố:

  • Cơ thể phụ nữ được thích nghi để đi một quãng đường rất xa – sức bền (endurance) lớn
  • Chế độ ăn của họ không đồng đều – kiếm được gì ăn cái đó và ăn nhiều loại thực phẩm khác nhau.

Phải nói thêm rằng, trong những thời điểm khi không kiếm được thức ăn trong một khu vực nào đó, họ lại di chuyển sang một khu vực khác. Mỗi năm 1 bộ lạc có thể di chuyển trong một khu vực lên tới vài trăm km vuông.

2. Người phụ nữ hiện đại:

Mặc dù các chị em phụ nữ  thời hiện đại …. hiện đại hơn về mặt hình thức thì về mặt sinh học chưa có quá nhiều thay đổi. Tuy nhiên cuộc sống hiện đại thì lại khác quá xa so với cuộc sống săn bắn và hái lượm trước đây. Từ đó nảy sinh 2 vấn đề dẫn đến việc các chị em thừa cân tích mỡ:

Ăn uống:

Đầu tiên khi nói về việc tích mỡ phải kể đến vấn đề calo nạp. Chế độ ăn của người phụ nữ hiện đại và ngày xưa có hai điểm khác biệt lớn:

Lượng calo trong thức ăn thời hiện đại lớn hơn nhiều so với ngày trước. Nếu như trước đây là nấm, các loại cây củ hay hoa quả thì nay là đồ nướng, lẩu, kem, trà sữa và chè các loại. Bản thân các loại hoa quả hái lượm được cũng là mọc dại, không như nhiều giống hoa quả biến đổi gien hiện nay: to hơn, ngon hơn và đương nhiên – nhiều calo hơn. Chưa kể ở Việt Nam thì cả hoa quả lẫn thịt thà cá mú thực chất là đồ xịn hay hóa chất từ Trung Quốc thì cũng chả ai phân biệt được.

Ăn thì lắm mà món nào cũng nhiều calo!!!

Điểm khác biệt thứ hai là sự đa dạng trong thực đơn. Việc ăn uống nhiều loại thực phẩm khác nhau giúp cơ thể bổ sung đầy đủ dưỡng chất. Thực đơn của phụ nữ hiện đại thì lại không được đa dạng như vậy. Nếu ai là người nội trợ thì câu hỏi thường nhật sẽ là: “Hôm nay đi chợ mua món gì?”

Tập luyện:

“Nghiên cứu chỉ ra rằng cơ thể chúng ta được sinh ra để di chuyển- và chúng ta sẽ lãnh hậu quả về sức khỏe khi chúng ta không làm điều đó”

Cuối năm 2016, tờ New York Times đã đưa ra kết luận trên theo một nghiên cứu công bố vào tháng 10 – được thực hiện bởi những nhà nghiên cứu tới từ những trường đại học danh tiếng hàng đầu nước Mỹ như Yale hay đại học bang Arizona. Đối tượng được nghiên cứu là những thổ dân vẫn sống theo kiểu săn bắn và hái lượm tại Tazania. Những thổ dân này hoạt động ở mức độ trung bình ít nhất 2 tiếng một ngày và liên tục như vậy thậm chí cho đến quá tuổi 70. (Ai muốn tìm hiểu thêm có thể xem link ở cuối bài)

Không cần giải thích quá nhiều về khía cạnh này. Phần lớn các chị em phụ nữ có công việc văn phòng, rất ít di chuyển và vận động. Kể cả những người đi làm về ra công viên nhảy aerobic cũng chưa chắc đã đốt nhiều calo bằng việc ngày nào cũng đi bộ vài tiếng đồng hồ. Có lẽ điểm giống nhau duy nhất trong một ngày là việc buôn dưa lê – từ cách đây hàng chục ngàn năm đã thế và bây giờ vẫn vậy.

Chúng ta đang lười vận động hơn chúng ta nghĩ!!!

Addendum:

Tháng 2 năm 2017, tạp chí Scientific American đăng tải một bài viết mang tên “The Exercise Paradox”. Trong đó, nghiên cứu vào năm 2016 của Herman Pontzer (đại học Hunter) về bộ tộc săn bắn hái lượm Hazda (Tazania) đã tìm ra được một điều khá bất ngờ: “Lượng calo tiêu thụ trong một ngay của một người phụ nữ hái lượm tiêu thụ bằng lượng calo của một người phụ nữ hiện đại. Điều này có nghĩa là gì?

  1. Tính về trung bình, loài người có tốc độ tiêu thụ năng lượng cố định – không kể phong cách sống. Người Hazda (săn bắn hái lượm) tiêu thụ một lượng calo = con người hiện đại (ngồi máy tinh cả ngày) – với lượng calo tiêu thụ trung bình là 1,900 calo ở nữ và 2,600 ở nam. Trong trường hợp cụ thể thì vẫn là càng nhiều muscle mass lượng calo tiêu thụ càng lớn và ngược lại.
  2. Một trong những cách giải thích cho sự trái ngược này là trong trường hợp hoạt động nhiều (săn bắn hái lượm), cơ thể giảm năng lượng tiệu thụ băng việc giảm lượng calo tiêu thụ trong những việc hàng ngày khác của cơ thể. Ví dụ như thí nghiệm trên chuột cho thấy: việc luyện tập thường xuyên không ảnh hưởng tới lượng calo tiêu thụ hàng ngày (vd: tiêu thụ mức 2600 calo kể cả tập hay ko tập) nhưng làm giảm số lượng chu kỳ rụng trứng và tốc độ sữa chữa tế bào.
  3. Nghiên cứu này không ảnh hưởng đến cái point mình chỉ ra ở phần 1. Cơ thể phụ nữ vẫn được tiến hóa để hoạt động bền hơn nam giới. Điều này được thể hiện ở việc Carbohydrate Tolerance của phụ nữ tốt hơn (nôm na là khả năng hấp thụ carb tốt hơn, nhiều carb được chuyển hóa thành glycogen dự trữ trong cơ hơn, tích mỡ nhiều hơn, v.v) – Reference
  4. Nghiên cứu này nhấn mạnh việc ăn uống của các chị em thời hiện đại là nguyên nhân lớn nhất dẫn đến việc tích nhiều mỡ như hiện nay. Các cụ ngày xưa cấm có sai :”Bệnh từ mồm mà vào” .

3. Lời kết:

Nhìn lại một cách tổng quan, thì vấn đề của con người nói chung và phụ nữ nói riêng: là chúng ta đang ăn nhiều hơn và hoạt động ít đi. Sự chênh lệch càng ngày càng lớn khiến cho tỷ lệ béo phì, thừa cân trên thế giới tăng lên chóng mặt, đặc biệt là ở các nước phát triển và đang phát triển.

Mình đã từng nhận được một câu phản bác thế này: “ Chúng ta đang sống theo thời hiện đại, phải ăn để phù hợp với lối sống đó”. Lý luận đó không sai, nhưng chưa đủ. Cơ thể của chúng ta chưa được thích nghi với thời gian ngắn ngủi của cái gọi là “cuộc sống hiện đại” : vài trăm năm so với hàng chục nghìn năm săn bắn hái lượm.

Nếu các bạn cho rằng cuộc sống hiện đại làm việc bằng não nhiều hơn, tốn nhiều calo hơn thì các bạn đã nhầm. Tạp chí Scientific America của Mỹ đã chỉ ra rằng: Trung bình một ngày não tiêu thụ một lượng calo khá lớn so với lượng calo tiêu thụ của cơ thể (20%) Vì lượng calo này vốn đã khá lớn, các hoạt động “căng thẳng” cũng không thể tốn thêm là bao; đơn thuần chúng chỉ là điều hướng những năng lượng đó tập trung vào một việc mà thôi. Tính trên calo, nếu một ngày năng lượng tiêu thụ của bạn là 1,200 calo, thì não cần 250 calo mà thôi- tương đương với 150 gr cơm trắng.

———————

Những điều cần nhớ:

Các chị em phụ nữ thời hiện đại nói riêng và con người nói chung đang ăn quá nhiều và hoạt động quá ít so với khả năng của cơ thể

———————

Trong bài viết sau, mình sẽ chỉ ra tại sao các chị em phụ nữ lại tích mỡ ở bụng.

DN

Nguồn các thông tin được sử dụng trong bài viết

  1. Sapiens: A Brief History of Humankind – Yuval Noah Harari – Chapter 2: A Day in the Life of Adam and Eve
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Neolithic_Revolution
  3. https://www.nytimes.com/2016/11/23/well/move/born-to-move.html?_r=0
  4. https://www.scientificamerican.com/article/thinking-hard-calories/

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.