Đường và sức khỏe – Phần 2: Tác dụng của đường lên não

Phần một mình đã chỉ ra cách cơ thể xử lý đường và ảnh hưởng của mỗi loại lên cơ thể. Chúng ta đã biết được rằng trong những loại đường khác nhau thì Fructose trong chế biến thực phẩm là nguyên nhân gây ra các bệnh béo phì, các bệnh về chuyển hóa như tiểu đường tuýp 2, các bệnh về tim mạch, v.v. Trong phần này, chúng ta sẽ tìm hiểu tác dụng của đường lên não. Để làm được điều đó, trước hết chúng ta cần điểm qua một chút về lịch sử.

1 . Nghiện đồ ngọt:

Trong thời kỳ săn bắn hái lượm (70,000 năm trước), con người sống phụ thuộc vào việc săn bắn và thu lượm các loại hoa quả, rễ cây, v.v Trong giai đoạn đó, những hoa quả chín ngọt là một trong những nguồn cung cấp năng lượng rất tốt – vì chúng có nhiều đường (fructose). Khi mà kiếm được thức ăn nhiều calo như vậy không dễ dàng, thì đương nhiên khi tìm được là ta phải chén thật nhiệt tình. Chính vì vậy, ăn đường – hay các loại đồ ngọt – kích thích hệ thống “thưởng” của não (the reward system) và khiến chúng ta cảm thấy “sướng” để “làm tiếp”. Bộ não thực hiện việc này thông qua việc sản sinh ra một loại chất dẫn truyền thần kinh có tên là Dopamine. Dopamine được sản sinh khi ăn đồ ngọt hay quan hệ tình dục. Dưới góc nhìn này thì ăn đồ ngọt hay quan hệ tình dục được xếp ngang hàng: để duy trì nòi giống.

Dopamine- Một trong bốn chất dẫn truyền thần kinh khiến bạn cảm thấy “sướng”

Chiến thuật “chén nhiệt tình” này giúp loài người tồn tại hàng ngàn năm nhưng lại phản tác dụng trong thời hiện đại – khi mà thức ăn thức uống nhan nhản. Tuy nhiên, chiến thuật lỗi thời này không phải là nguyên nhân duy nhất gây ra nghiện đồ ngọt. Nguyên nhân thứ hai là một nguyên nhân rất mới: lợi nhuận.

Với các công ty chế biến đồ ăn, thì điều quan trọng nhất là phải làm sao sản phẩm của họ thật “ngon” và thật “nghiện”. Khối lượng nghiên cứu đổ vào ngành công nghiệp này là khổng lồ. Và nếu nói đến nghiên cứu trong ngành thực phẩm thì không thể không nhắc đến Howard Moskowitz. Ông là người đã nghiên cứu ra được “điểm sung sướng” – “bliss point” – tỷ lệ đường trong đồ ăn làm tối ưu hóa sự thỏa mãn của khách hàng. Năm 2004, ông được tập đoàn Cadbury của Anh thuê về để tạo ra sản phẩm đồ uống có ga Dr. Pepper vị Cherry Vanila. Quy trình tạo ra sản phẩm đó như sau:

a. Đầu tiên ông ta bắt đầu bằng 61 cấp độ ngọt khác nhau của công thức đồ uống

b. Thử nghiệm trên 3000 khách hàng khác nhau ở khắp nơi trên toàn bộ nước Mỹ

c. Mang toàn bộ dữ liệu đó để tìm ra được mức độ ngọt chuẩn nhất đảm bảo hàng bán như tôm tươi ngay khi lên kệ.

“Bliss point” được tìm ra vào năm 1971 và từ đó đến nay, nó được sử dụng trong việc chế biến ra rất nhiều những thực phẩm khác như: ngũ cốc dinh dưỡng, xốt spaghetti, v.v

2 . Ảnh hưởng lên não:

A . Giảm khả năng điều tiết cảm xúc:

Mỗi lần chúng ta tiêu thụ đồ ngọt, não lại sản xuất ra Dopamine khiến chúng ta vui vẻ, thoải mái. Kéo dài quá trình đó, dẫn đến việc “nhờn”. Trước đây ăn một miếng bánh ngọt là sướng rồi; nhưng giờ phải hai, ba miếng mới cảm thấy “hết buồn”. Có một nguyên nhân gây ra hiện tượng tích mỡ bụng ở những người gầy là “Emotional eating” – tạm dịch là ăn theo cảm xúc. Do mỗi lần ăn đồ ngọt, lượng Dopamine tăng, khiến cho người ăn cảm thấy vui vẻ hơn. Cứ thế là mỗi lần có chuyện buồn, bị stress thì ta đi ăn cho đỡ buồn; mà vui thì ăn vào lại càng thêm vui.

Ai ăn đồ ngọt ăn sáng thì cũng biết cảm giác là sau vài tiếng đồng hồ thì sẽ cảm thấy mệt mỏi. Hiện tượng đó có tên dân dã là “sugar crash” – khoa học hơn tí thì là “reactive hypoglycemia”. Khi ăn đồ ngọt thì lượng đường trong máu tăng đột biến, khiến bạn cảm thấy tràn đầy năng lượng. Nhưng khi lượng đường tụt về mức bình thường, bạn sẽ cảm thấy bồn chồn, mệt mỏi, dễ thay đổi cảm xúc, v.v

Thay đổi cảm xúc đột ngột – một trong những biểu hiện của “Sugar crash”

Cứ như vậy sẽ hình thành một vòng luẩn quẩn:ăn đồ ngọt -> tăng động -> tụt giảm -> mệt mỏi bồn chồn -> ăn đồ ngọt. Mặc dù khởi đầu chỉ đơn giản là một cốc trà sữa, một ly kem, nhưng sau này, khi rơi vào trường hợp bị stress hay buồn quá độ, chúng ta sẽ có xu hướng “kệ đi” và đớp cho hết buồn thì thôi. Dần dần, khả năng kiểm soát cảm xúc giảm và sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào đồ ngọt.

B . Giảm khả năng tiếp thu và nhận thức:

Tiêu thụ đường ở mức độ lớn hoặc liên tục qua nhiều ngày có thể dẫn tới hiện tượng kháng insulin. Insulin có tác dụng củng cố các khớp thần kinh (synapses) giữa các tế bào thần kinh, giúp chúng “giao tiếp” với nhau tốt hơn và khiến chúng ta nhớ lâu hơn. Khi insulin bị giảm do tiêu thụ quá nhiều đường sẽ khiến cho khả năng nhận thức kém đi, giảm khả năng ghi nhớ. Năm 2012 tại trường đại học UCLA của Mỹ thí nghiệm chế độ ăn nhiều đường fructose trên chuột. Kết quả cho thấy: những con chuột tiêu thụ nhiều Fructose làm tổn thương các hoạt động của các khớp thần kinh; đồng thời làm chậm hẳn các hoạt động khác của não.

Khá nhiều các nghiên cứu đang chỉ ra sự liên quan giữa một chế độ ăn có nhiều đường với khả năng bị Alzheimer – một loại bệnh mất trí khá phổ biến. Năm 2008, một review các bằng chứng về mối liên kết giữa Alzheimer và tiểu đường đã đưa ra kết luận: Alzheimer có thể được coi là “tiểu đường tuýp 3”. Sau đó 5 năm, một nghiên cứu năm 2013 mở rộng ra và cho thấy rằng kháng insulin và tỷ lệ đường trong máu cao có liên quan đến những bệnh liên quan đến thoái hóa thần kinh (neurodegenerative disorders) nói chung.  Tiến sĩ nội tiết Medha Munshi- trợ lý giảng dạy tại khoa Y dược của Harvard nói rằng nghiên cứu này :”Cung cấp thêm bằng chứng rằng não bộ là một trong những nội tạng mục tiêu bị tổn thương bởi đường máu cao”.

Alzheimer được coi như “tiểu đường tuýp 3”

3 . Kết luận:

Năm 2014, đạo diễn người Úc Damon Gameau tự ép mình tiêu thụ 40 thìa đường một ngày (tương đương với 200gr) – mức tiêu thụ trung bình của người Úc – trong vòng 60 ngày liên tục. Nghe thì có vẻ kinh, nhưng trên thực tế 200gr không hề nhiều như chúng ta tưởng (mình sẽ đi vào thực tế ở phần cuối). Sau 60 ngày, cơ thể Damon Gameau thay đổi như sau:

A . Gan: sức khỏe của gan được đo dựa trên một hooc môn có tên là ALT. Sau 60 ngày, ALT của ông tăng từ 20 điểm dưới mức an toàn cho đến trên mức an toàn 20 điểm.

B . Đang phát triển các dấu hiệu của gan nhiễm mỡ và kháng insulin

C . Triglyceride: các tế bào mỡ tự do trong máu tăng từ 0.8 lên 1.5 – dẫn đến tăng nguy cơ các bệnh như tiểu đường, tim mạch đồng thời tăng lượng cholestenone có hại.

D .  Tăng 8.5kg ~ 7% body fat; tăng vòng bụng 10cm (visceral fat)

Ngoài ra, ông nhận thấy một số vấn đề về mặt tâm lý như: đầu óc suy nghĩ không thông, phản ứng chậm, có dấu hiệu của nghiện (thèm đồ ăn có đường)và mất động lực tập luyện/hoạt động nói chung.

Tất cả những gì ông trải qua được quay thực tế trong bộ phim “That sugar film” ra mắt năm 2014 – một bộ phim rất đáng xem cho những ai quan tâm.

(còn tiếp)

 

———————

Những điều cần nhớ:

  1. Tiêu thụ đường ở số lượng lớn/qua thời gian dài gây ra hiện tượng chậm tiếp thu và nhận thức; giảm khả năng điều tiết cảm xúc. Về lâu dài có thể dẫn đến Alzheimer  hoặc các bệnh liên quan đến thoái hóa thần kinh khác.
  2. Nghiện đồ ngọt là hiện tượng có thật; và đến từ 2 nguồn: bản thân con người và tham vọng của các tập đoàn thực phẩm

———————

References:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2769828/

http://www.iflscience.com/brain/here-s-what-happens-your-brain-when-you-give-sugar-lent/

http://neuro.hms.harvard.edu/harvard-mahoney-neuroscience-institute/brain-newsletter/and-brain-series/sugar-and-brain

http://www.hungryforchange.tv/article/what-eating-too-much-sugar-does-to-your-brain

http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1215740

http://www.huffingtonpost.com/2015/04/06/sugar-brain-mental-health_n_6904778.html

http://www.imdb.com/title/tt3892434/?ref_=nv_sr_1

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.